30 jaar mondiale Ecologische Voetafdruk!

Het is in Nederland snel gegaan met de introductie van de term Voetafdruk. In diverse berichten en artikelen komen we de Voetafdruk tegen. Maar ook in debatten op radio en tv, en in allerlei rapporten. In de jaarlijkse publicatie over ‘Brede Welvaart’ van de Nederlandse Planbureaus hebben de verschillende voetafdrukken een vaste plek gekregen.

Zo zijn er nu bijvoorbeeld de aparte termen Klimaatvoetafdruk, Materiaalvoetafdruk, de Watervoetafdruk, en natuurlijk ook de Ecologische Voetafdruk. Dat is de ‘officiële’ term vanaf het begin. Bij De Kleine Aarde is later ook de term Mondiale Voetafdruk ingevoerd, want je meet in feite hoeveel je van de Aarde gebruikt.

Footprint of Cities

In 1994 maakte ik voor het eerst kennis met de Voetafdruk in Aalborg in Noord-Denemarken. Daar werd toen een conferentie gehouden over de Lokale Agenda 21. En prof. William Rees kwam er een lezing geven over ‘The Footprint of Cities’. Daar ging ik naar toe vanuit de Nederlandse campagne voor de Lokale Agenda 21, en ook namens De Kleine Aarde. De uitleg van Rees overtuigde me toen al, omdat dit een prachtige vorm bleek om het uitgangspunt ‘Denk mondiaal, handel lokaal’ goed uit te kunnen werken. De getallen maken heel goed de verhoudingen duidelijk tussen personen, steden, landen en werelddelen.

Rees en Wackernagel

Het eerste boek over de Voetafdruk verscheen in 1996, dus 2 jaar later, en werd geschreven door prof. Rees en Mathis Wackernagel, die bij hem promoveerde, beiden aan de Universiteit van British Columbia in Canada. Samen publiceerden ze het boek ‘Our Ecological Footprint – Reducing Human Impact on the Earth’. Ik haalde direct het boek op bij de ‘English Bookshop’ in Amsterdam en las het in een paar dagen uit. Mijn enthousiasme over het model werd alleen maar groter. En mijn collega’s van De Kleine Aarde waren het er al snel over eens dat we hiermee aan de slag zouden gaan. Tien jaar na het eerste Engelse boek, in 2006, bracht ik het Nederlandse Voetafdrukboek uit met de titel ‘Nut & Noodzaak van de Mondiale Voetafdruk’. Het is nog steeds verkrijgbaar bij de boekhandel, maar het is als e-book gratis te lezen via de website www.janjuffermans.nl

Acht gemeenten

Wat er in die tijd allemaal gebeurde is te veel om hier allemaal op te schrijven. Er verschenen diverse artikelen, in het eigen tijdschrift ‘De Kleine Aarde’ en wat later ook in allerlei kranten en tijdschriften. In vele gemeenten werden lezingen gegeven over het model. Er kwam ook een website (voetenbank.nl, die u nog kunt raadplegen via www.voetafdruk.eu/voetenbankdekleineaarde en er werd een Voetafdruk-project van ruim 2 jaar gestart, samen met 8 Nederlandse gemeenten. Dat waren Bergen op Zoom, ‘s-Hertogenbosch, Den Haag, Leidschendam, Nieuwegein, Pijnacker, Wymbritseradiel en Zoetermeer. Er werd natuurlijk ook een scan ontworpen om je eigen Voetafdruk te kunnen meten, die later ook online beschikbaar kwam. Die werd al snel populair, ook op scholen en voor acties, zoals van de provinciale Natuur en Milieufederaties. Ze maakten zelfs een mooie gezamenlijke site die onlangs nog is vernieuwd en goed werkt, zie: duurzaamheidinactie.nl Na het invullen krijg je een mooi overzicht van je score en ook diverse toepasselijk tips.

Earth Overshoot Day

Van de twee auteurs van het eerste boek ging vooral Mathis Wackernagel verder met de Voetafdruk. In Londen werd een paar jaar later het Global Footprint Network opgericht. Het is nu gevestigd in Californië Zie de site: footprintnetwork.org. En Mathis heeft intussen diverse prijzen in ontvangst kunnen nemen, ook van de overheid in zijn geboorteland Zwitserland. Door het mondiale ‘Network’ zijn intussen vele rapporten van landen gemaakt. En heel bekend werd de jaarlijkse Earth Overshoot Day. Die viel in 2025 op 24 juli. En het jaar ervoor nog op 1 augustus. Dat patroon zien we al lange tijd; dat we mondiaal steeds eerder de gemeten biocapaciteit van de Aarde van dat jaar al opgesoupeerd hebben, waardoor we in de ‘overshoot’ ofwel overbelasting van de Aarde terecht komen. Bijvoorbeeld de daling van de CO2-uitstoot kan positief helpen, maar de groei van de wereldbevolking èn van de consumptie-voetafdruk per persoon nemen helaas nog steeds toe. Het is maar goed dat we het meten, want dan kan niemand meer zeggen dat we het niet weten…

Jan Juffermans